Vila d'Occitània

Arle Arles
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Au bòrd daus quais, vista sul centre istoric d'Arle.
Armas
Geografia fisica
Coordenadas	43° 40′ 36″ N, 4° 37′ 40″ E
Superfícia	758,93 km²
Altituds  · Maximala  · Mejana  · Minimala	57 m 5 m 0 m
Geografia politica
País	Provença
Parçan	Camarga
Estat	França
Region 93	Provença Aups e Còsta d'Azur
Departament 13	Bocas de Ròse
Arrondiment 132	Arle (capluòc)
Canton 1398	Capluòc de 2 cantons
Intercom 241300417	Comunautat d'aglomeracions d'Arle-Crau-Camarga-Montanheta
Cònsol	Patrick de Carolis (2026-2032)
Geografia umana
Populacion Populacion totala (2018)	51 031 ab. 51 831 ab.
Densitat	69,26 ab./km²
Autras informacions
Gentilici	arlatenc -a Arlesiens, Arlesiennes en francés
Còde INSEE	13004
www.ville-arles.fr

Arle (en francés Arles) es una vila d'Occitània, en Provença e es la capitala de Camarga. Es una comuna dau departament dei Bocas de Ròse dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son animal totemic es lo leon. Lo gentilici es arlatenc -a.

Lo nom d’Arle deriva d’Arelate, mot d’origina celtica significant luec situat près de l’estanh^[1], per referéncia ais terrenhs sanhós qu'enròdan la ciutat. Durant l'Edat dau Fèrre (sègle VIIIen-IIen avans J.-C.), Arle èra un dei principaus oppida celtics de Mediterranèa^[2]. Vèrs 50 av. J.-C., Juli Cesar sona encara la ciutat Arelate dins sei Comentaris sus la Guèrra civila (I, 36, 4)^[3].

Se pòt qu'en latin tardiu, lo nom Arelate sia estat abreujat en Àrele, a l'origina de la fòrma occitana^[4]. La fòrma longa se conservèt dens lo nom dau parçan d'Arle, l'Arletés (Arlatés?).

Sos escainoms istorics son Arle lo Blanc a l'Edat Mejana e Arles en France ("Arles en França") abans 1789^[5].

Arle se situa a la broa de Ròse, ont comença son dèlta a la pòrta de Camarga. La vila la bastiguèron au sègle VI sus un ròc que domina la riba senèstra de Ròse e se desvolopèt vèrs l'oèst, sus la riba drecha (quartier de Trencatalha) puèi au Sud (quartiers dau Borg Vièlh, de la Roqueta e de Barriòu) e au Nòrd (quartiers de Montplaser e de Trebon). La preséncia de paluns a l'èst a limitat son desvolopament dins aquela direccion. La vila d'Arle es marcada fortament per la preséncia de Ròse que la còpa en dos e que demòra encara, a l'ora d'ara, una menaça a causa de seis aigats.

La vila se compausa de nòus quartiers:

• L'Autura

Coma son nom l'indica es lo quartier pus aut de la vila, e tanben lo pus ancian , poblat dempuèi lo sègle VI. Sei carrieras pichòtas son fòrça presadas dei toristas; es uèi situat dins lo sector sauvagardat de la vila.

• La Ciutat (quartièr de l'Ostau de vila)

Situat au centre de la vila, lo quartier de la ciutat ne foguèt lo centre religiós e politic dempuei l'antiquitat. Aquela denominacion, d’origina medievala, es uei rarament utilizada; se ditz ara quartier de l'ostau de vila en referéncia a un de seis edificis mai conegut. D'una granda riquessa arquitecturala es tanben fòrça animat, en particular durant la Feria Coma l’ensems dau centre vila, fa partit dau sector sauvagardat.

• Lo Mejan

Lo Mejan se situa entre lei quartiers de la Ciutat a l’èst e au sud, de la Roqueta a l’oèst e de Ròse au nòrd; lo quartier ocupa una superfícia modesta dau centre de la vila e son abitat se distinguís pauc dei quartiers vesins. Son istòria remonta a la renaissença medievala de la vila. Encuei, ambe l’arribada deis edicions Actes Sud, lo quartier a pres una orientacion culturala e aperten tanben au sector suvagardat de la vila^[6].

• La Roqueta

Sonat autrecòps, Borg dei Porcelets o Vielh Borg lo quartier de la Roqueta se situa entre Ròse, lo baloard Clemenceau e la carriera Gambetta. Lo nom de Borg deis Porcelets remonta au sègle XI quora lo quartier èra lo fèu dei senhors arlatencs. Lo tèrme de Vielh Borg li foguèt bailat per oposicion au quartier dau nòrd d’Arle creat pauc après e apelat lo Borg Nòu. Après estre estat un quartier de pescadors e de mestiers liats au flume dusca l’arrivada dau camin de fèrre au mitan dau sègle XIX, la Roqueta ambe seis ostaus estrechs e seis otèls particulars, es encuei un quartier de 2500 abitants que coneis un reviscòl important ambe l’implantacion de fòrça botigas e comèrcis^[7].

• La Cavalariá / Pòrtanhèl
• Lo Barriòl (au sud)
• Lo Trebon (au nòrd)
• Leis Aliscamps (a l'èst)
• Trencatalha (a l'oèst)

Avans lo periòde roman, la region rodanenca provençala èra poblada per de populacions celtoliguras arribadas entre lei sègles VIII e IV avC. La zòna rocassosa d'Arle, probable en causa de son caractèr estrategic dins la vau bassa dau flume, i fuguèt lo luòc d'un abitat fortificat tre la fin dau sègle VII avC. Permetèt a un pòble indigèn – probablament de Ligurs – de desvolopar de relacions comercialas amb de navegaires punics, etruscs e grècs. Vèrs 540-530 avC, lei Focèus de Massalia i fondèron un emporion que se transformèt en colonia vertadiera vèrs 500-490 avC.

Pasmens, au començament dau sègle IV avC, aquela ciutat tornèt passar sota lo contraròtle de populacions indigènas. Aqueu cambiament foguèt probable lo resultat de l'expansion cèlta vèrs lo sud de Gàllia. Aquò entraïnèt la formacion de pòbles « celtoligurs » dins lei regions mediterranèas. Dins lei tèxtes ancians, la region d'Arle fa partida dau territòri dei Nearchi, un pòble installat entre lo pendís sud deis Aupilhas e lo nòrd de Crau. Lei quartiers grècs fuguèron restructurats e la vila entretenguèt desenant de relacions sovent conflictualas amb lei Focèus.

A la fin dau sègle III avC ò dins lo corrent dau sègle II avC, lei Nearchi integrèron probable la confederacion dei Sallavis, un pòble installat au nòrd de la vila actuala d'Ais. La poissança dei Sallavis inquietèt pauc a cha pauc leis abitants de Massalia. A partir de 182 avC, una tiera de guèrras opausèt donc lei Massaliòtas, de còps sostenguts per lei Romans, ai pòbles indigèns installats en Provença. Vèrs 175 avC, una venguda deis aigas de Ròse e una ataca grèga causèron ansin de degalhs importants dins l'abitat indigèn d'Arle. Totei lei quartiers meridionaus foguèron abandonats e lei construccions foguèron desplaçadas vèrs d'endrechs pus favorablas a la defensa. Puei, en 125 avC, lei Romans decidiguèron de mandar una armada importanta per sostenir lei Foceans. De 122 a 118 avC, lei legions conquistèron lo quart sud-èst de Gàllia e la region d'Arle foguèt integrada au sen de la Gàllia Narbonesa.

Durant la premiera partida dau sègle I avC, Arle interessèt pauc lei Romans en despiech de la construccion d'un canau entre la vila e Fòs per leis armadas de Marius en 103-102 avC. Au contrari, la construccion d'un cementèri sus una zòna urbanizada suggerís puslèu una reduccion novèla de l'abitat. Aquò cambièt en 49 avC durant lei guèrras civilas de la Republica Romana quand Massalia refusèt de sostenir lo partit de Cesar e intrèt de facto en conflicte amb eu. Per trobar lei mejans necessaris au sètge de la vila, Cesar se raprochèt d'Arle e i obtenguèt la construccion de 12 naviris que tenguèron un ròtle important dins la desfacha dei Massaliòtas. Per recompensar leis abitants, ordonèt alora a Tibèri Neron de fondar la colonia romana d'Arle amb de veterans de la VI^a Legion. Una part importanta dei departaments actuaus dei Bocas de Ròse e de Var foguèt presa ai Massaliòtas e atribuïba ai colons. Aquò permetèt ais abitants d'Arle d'aquistar l'estatut de ciutadans romans e de se liberar de la tutèla exercida per l'elèit focean^[8].

Après l'assassinat de Cesar, la colonia gardèt la favor d'Octavian. Vèrs 40 avC, beneficièt ansin d'un premier plan d'urbanisme monumentau portant sus l'amainatjament d'un important espaci public (forum, arc de trionf, teatre) e d'una muralha defensiva. Quauqueis ans pus tard, un barri pus modèrne foguèt construch per completar aquel ensems^[9]. Pasmens, en causa de la creissença rapida de la populacion, aqueu perimètre fuguèt rapidament desbordat sus la riba drecha de Ròse amb l'extension dau bastit a Trencatalha^[10]. Aquela premiera fasa d'urbanizacion d’Arelate s'acabèt a la fin dau sègle I apC. Permetèt l'establiment d'una vila romana prospèra, capabla de contrarotlar d'un biais eficaç un site estrategic au sud de la vau de Ròse, que son ròtle comerciau es clarament sinhalat dins lei tèxtes d'Estrabon e de Plini lo Vièlh^[11].

A la fin dau sègle I apC, durant lo periòde flavian, un segond plan d'amainatjament urban fuguèt adoptat per sostenir l'expansion economica e comerciala de la vila. Integrèt la construccion deis arenas e una modificacion dau traçat dei fortificacions. A aqueu periòde, l'eleit arlatenc acabèt son integracion au sen de l'eleit roman en intrant dins leis òrdres equestre e senatoriau^[12].

modificar « persona »  v · d · m  Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 52566, totala: 53629
1793	1800	1806	1821	1831	1836	1841	1846	1851
20 000	18 470	20 151	20 150	20 236	20 048	20 460	23 101	23 208
1856	1861	1866	1872	1876	1881	1886	1891	1896
24 816	25 543	26 367	24 695	25 095	23 480	23 491	24 288	24 567
1901	1906	1911	1921	1926	1931	1936	1946	1954
29 314	28 116	31 010	31 014	29 146	32 485	29 165	35 017	37 443
1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2007	2008
41 932	45 774	50 059	50 500	52 058	50 426	51 970	52 197	52 729 53 817
2009	2010
52 979 54 088	52 661 53 785
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE

• Leis Arenas d'Arle, anfiteatre roman.
• Leis Aliscamps
• Glèisa de Sant Trefume
• Abadiá de Montmajor
• Obelisc d'Arle
• Vènus d'Arle

• Bertran Boisset (mitat sègle XIV-debuta sègle XV), erudit d'Arle, autor d'una cronica e d'un Tractat de destrar e d'atermenar.

La Via Tolosana dei camins de Sant Jacme debuta a Arle.

Etapa precedenta Debuta Romavatge de Sant Jacme de Compostèla Via Tolosana Etapa seguenta Sant Geli

v · m Lista del Patrimòni Mondial en Occitània
Albi, centre istoric • Arle, monuments romans e romanics • Aurenja, teatre antic e Arc de Trionf • Avinhon • Bordèu, Pòrt de la Luna • Camins de Compostèla • Canal de las Doas Mars • Ciutat de Carcassona • Caunas ornadas de la valada de Vesera • Causse e Cevenas • Mont Perdut, dins los Pirenèus • Pont de Gard • Sent Milion
UNESCO.

v · m Lista del Patrimòni Mondial en França
Albi, Centre istoric • Bordèu, Pòrt de la Luna • Catedrala de Nòstra Dama d'Amians • Avinhon • Torre de Belgica e de França • Catedrala de Sant Estève de Borges • Canal del Miègjorn • Caps de Girolata e de Porto, Resèrva naturala de Scandola e Calancas de Piana, Corsega • Carcassona • Catedrala de Nòstra Dama de Rems, Basilica de Sant Remesi de Rems e Palais del Tau, Rems • Catedrala de Nòstra Dama de Chartres • Abadiá de Sant Savin sus Gartempe • Abadiá de Fontenay, Còsta d'Aur • Caunas ornadas de la valada de Vesera • Centre vila reconstruch del Havre • Val de Léger • Vièlh Lion • Abadiá del Mont Saint-Michel • Castèl de Fontainebleau e son pargue • Castèl de Versalhas e son pargue • Ribas de Sèina, París • Plaças Estanislau, de la Carrièra, e d'Aligança a Nancí • Pont de Gard • Provins • Mont Perdut, dins los Pirenèus • Monuments romans e romanics d'Arle • Camins de Compostèla • Teatre antic d'Aurenja e Arc de Trionf d'Aurenja • Causse e Cevenas • Salina reiala d'Arc e Senans • Sent Milion • Estrasborg, Granda illa • Verzelai
UNESCO.

• Portal de Provença

v · m Comunas dei Bocas de Ròse (comunas actualas, comunas que contenon de comunas delegadas, ancianas comunas, ancianas comunas vengudas comunas delegadas)

Agulha  · Aigalieras · Aiguiera · Airaga · Ais · Alaug · Alen · Arle · Aubanha · Aurelha · Auriòu · Aurons · La Barbent · Barbentana · Lei Bauç · Beurecuelh · Brecòda · Bèrra · Boc · Bolhadissa · Borbon · Cabanas · Cabriés · Ca d'Oliva · Carnós · Carri lo Roet · Cassís · Ceiresta · Charlaval · Castèunòu lo Roge · Castèunòu dau Martegue · Castèurainard · La Ciutat · Cornilhon e Conforç · Codoç · Cuja · La Destroça · En Suá la Redona · La Fara deis Oliviers · Fòntvièlha · Fòs · Fuvèu · Gardana · Gèmas · Ginhac · Grans · Graveson · Griasca · Istre · Jocas · Lamanon · Lambesc · Lançon · Malhana · Malamòrt · Marinhana · Marselha · Lo Martegue · Mas Blanc deis Aupilhas · Maussana deis Aupilhas · Mairarga · Mairuelh · Mimet · Miramàs · Molegés · Moriés · Nòvas · Orgon · Lo Parador · Pelissana · Lei Penas de Mirabèu · La Pena d'Evèuna · Puegnier · Puegpin · Peiròla de Provença · Lo Plan de Cucas · Lo Plan d'Orgon · Lo Pòrt de Boc · Lo Pòrt de Sant Loís · Pueglobier · Lo Pueg de Santa Reparada · Ronha · Ronhac · Ronhonaç · La Ròca d'Antarron · Ròcafòrt e la Bedola · Ròcavaira · Rosset · Lo Ròve · Sant Andiòu · Sant Antonin de Baion · Sant Canat · Sanch Amàs · Lei Santas · Sant Estève Genson · Sant Estève dau Gres · Sant Marc de Jaumegarda · Sant Martin de Crau · Sant Mitre dei Barris · Sant Pau de Durença · Sant Pèire de Mesoarga · Sant Romieg · Sant Savornin · Sant Victoret · Selon · Sausset dei Pins · Senàs · Seteme · Sumiana e Caulònga · Tarascon · Lo Tolonet · Tretz · Vauvenarga · Velaurs · Venèla · Ventabren · Lo Vernegue · Verquiera · Vitròla