Kalamnan

Kalamnan
Naglalaman ang katawan ng tatlong sari ng himaymay na kalamnan: (a) kalamnang pambuto, (b) kalamnang makinis, at (c) kalamnang pampuso. (Tulad na magnipikasyon)
Isang iskematikong diyagrama ng iba't ibang uri ng hiblang[a] kalamnan (tulad na pagkakaayos sa itaas)
Mga pagkakakilanlan
FMA5022 30316, 5022
Larawang nagpapakita ng mga kalamnan ng isang lalaki
Lalaking malaman
Larawang nagpapakita ng mga kalamnan ng isang babae
Babaeng malaman
Mga kalamnan ng tao

Ang kalamnan (sa Ingles: muscle; sa Latin: musculus, na may kahulugang "bubwit" o "maliit na daga")[1] ay mga nagpapagalaw na mga himaymay ng katawan at hinango mula sa patong na mesodermal ng mga hiblang mikrobyong embriyoniko. Sa mga may-gulugod, sinasari ang himaymay na kalamnang pambuto, pampuso, at kalamnang makinis,[2][3] at tungkulin nitong lumikha ng lakas at magdulot ng galaw, na maaring isang paggalaw ng buto o paggalaw ng mga lamanloob.

Nangyayari ang karamihan sa mga paggalaw ng mga kalamnan na hindi tuwirang pinapagalaw ng isip, at napakahalaga para sa buhay tulad ng galaw ng puso, o peristalsis ng tiyan na nagtutulak sa pagkaing lumalagos sa sistema ng panunaw. Ginagamit ang kusang paggalaw sa pagpapakilos ng katawan, at maaring pinuhin at pigilin tulad ng mga galaw ng mata, o magaspang na kilos tulad ng sa kalamnang kuwadriseps ng hita. May dalawang malawakang uri ng himaymay ng mga kalamnang kusang-napapagalaw, mabagal na pintig, at mabilis na pintig. Kumikilos ang mga himaymay na may mabagal na pintig sa loob ng mahahabang mga panahon subalit gumagamit na kaunting lakas, habang maliksi namang gumagalaw at madaling mapagod ang mga himaymay na mabilis kung pumintig.

Tungkulin

Pagpintig[b] ang pangunahing tungkulin ng mga himaymay na kalamnan. May mahalagang pagkakaiba ang tatlong sari ng himaymay na kalamnan (pambuto, pampuso, at makinis). Bagaman, gumagamit ang lahat ng tatlong ito ng galaw ng aktina at miyosina upang makagawa ng pintig.

  1. Kalamnang pambuto – nangyayari ang pagpintig dito sa kalabit[c] ng mga salpok pang-dagitab na dinadala ng nerbyong pangkilos. Nagkakaroon ng kalabit[d] ang mga kalamnang pampuso at makinis sa pamamagitan ng panloob na mga hibla[e] ng kalamnan na namamahala ng tulin, na panay na nagkaroon ng pagpintig, at nagpapalaganap ng pagpintig sa ibang hiblang kalamnan na kaugnay nila. Pinapagaan ang lahat ng pagpintig ng kalamnang pambuto at maraming kalamnang makinis sa pamamagitan ng asetilkolinang neurotransmisor. Kabilang sa ibang himaymay sa kalamnang pambuto ang mga litid at perimisiyo.[4]
  2. Kalamnang pampuso – ito ang kalamnan ng puso. May sariling pagpintig ito, kusa ang pamamahala, at kailangang magpatuloy na may tabunggok[f] para sa buong buhay ng nilalang. Kaya naman, may natatanging katangian ito.
  3. Kalamnang makinis – matatagpuan ito sa halos lahat ng mga sistemang organo tulad ng mga organong may puwang tulad ng sikmura at pantog; sa mga kayariang malahungkag[g] tulad ng ugat at mga lagusang linpa, at maliliit na hungkag[h] ng apdo; sa mga espinter tulad ng nasa sinapupunan, at mata. Gumaganap din ang kalamnang makinis sa mga maliliit na hungkag ng glandulang eksokrino. Sinasagawa nito ang iba't ibang gawain tulad ng pagpapasak ng mga oripisyo (halimbawa, piliro, oripisyong uterino) o ang pagpapadala ng kimo sa pamamagitan ng mga malaalon na pintig ng hungkag ng bituka. Lalong mabagal ang pagpintig ng kalamnang makinis kaysa sa kalamnang pambuto, subalit mas malakas sila, mas tumatagal, at nangangailangan ng mas maunting lakas. Kusa rin ang kalamnang makinis, hindi tulad ng kalamnang pambuto na nangangailangan ng isang kalabit.

Mga katangian ng himaymay na kalamnan

  1. Kakayahang mairita – ito ang kakayahan ng kalamnan na kumilos o magbigay ng kaugnay na tugon sa kahit anong tugong kemikal na kinakailangan o nagaganap sa sihay na pang-ugat.
  2. Kakayahang konduktibidad – ito ang kakayahan ng kalamnan na magparami mula sa kalabit pangdagitab patungo sa membrano.
  3. Kakayahang gumalaw o pumintig – ito ang nagbibigay kakayahan sa kalamnan na magpaiksi at maglabas ng lakas kung kinakailangan.
  4. Kakayahang humaba – nangyayari ang pagpapahaba nang hindi nasusugatan kung kinakailangan. Kakayahang mabanat at mapaurong – ito ang pagiging elastik ng kalamnan na nagbabalik ng tunay na anyo matapos itong umiksi o humaba.

Sistemang pangkalamnan

Ang sistemang pangkalamnan, sistemang muskular, o pamamaraang pangsangkalamnan ay ang sistemang panghaynayan ng isang nilalang at siyang nagpapagalaw sa nilalang na ito. Napapamahalaan ang sistemang pangkalamnan ng mga may-gulugod sa pamamagitan ng sistemang nerbiyos, bagaman may ilang mga kalamnan tulad ng kalamnang pampuso na sadyang may kakayahang magsarili at kumilos mag-isa. Kasama ng sistemang pambuto sa tao, binubuo nito ang sistemang muskuloskeletal, na namamahala sa pagkilos ng katawan.[5]

Mga sanggunian

  1. ↑ "Kahulugan at pinagmulan ng salitang muscle". Inarkibo mula sa orihinal noong 2008-08-20. Nakuha noong 2007-10-10.
  2. ↑ KMLE Medical Dictionary. "KMLE Medical Dictionary Definition of muscle (Kahulugan ng laman mula sa Talasalitaang Pangmedisina ng KMLE)". Isinangguni noong 17 Peb 2006.
  3. ↑ "eLS" (sa wikang Ingles). Wiley. 30 Mayo 2001. doi:10.1002/9780470015902.a0026598. Nakuha noong 24 Abril 2023. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= ()
  4. ↑ Dave, Heeransh D.; Shook, Micah; Varacallo, Matthew (2024), "Anatomy, Skeletal Muscle", StatPearls (sa wikang Ingles), Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 30725921, nakuha noong 2024-04-22
  5. ↑ Standring S, Gray H (2016). Gray's anatomy : the anatomical basis of clinical practice (ika-Forty-first (na) labas). [Philadelphia]. ISBN 9780702052309. OCLC 920806541.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)

Mga pananda

  1. ↑ cell
  2. ↑ kontraksyon
  3. ↑ istimulasyon
  4. ↑ istimulasyon
  5. ↑ selula
  6. ↑ ritmo
  7. ↑ tubo
  8. ↑ tubo

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.