Dins mantunas confessions crestianas, un arquevesque es un evesque d’un reng o d’una dignitat superiora. Dins fòrça cases, coma dins la Glèisa catolica, existisson mantunes arquevesques que tenon una jurisdiccion sus una província eclesiastica en mai de lor pròpria arquidiocèsi, o que recebon lo títol d’evesque titular. Dins d’autras glèisas, coma dins la Glèisa de Suècia luterana, lo títol es reservat unicament al cap de la confession.

Lo mot arquevesque ven del latin archiepiscopus, el meteis pres del grèc ancian ἀρχιεπίσκοπος (archiepískopos), compausat de archi- (« cap, principal »), epi (« sus ») e skopos (« guardian, observator »). Lo sens literal es doncas « supervisor principal ».

Ni lo títol ni la foncion d’arquevesque an una aparicion precisa e clarament identificabla dins los primièrs sègles del crestianisme. Tre lo sègle IV, lo tèrme de metropolitan es atestat dins los canons del Concili de Nicèa I (325) e del Concili d’Antiòquia (341). Pasmens, lo tèrme arquevesque dins son sens modèrne apareis solament a partir del sègle VI, encara que la foncion intermediària entre avesques ordinaris e patriarcas èra ja establida pel sègle V.

Las setz episcopalas son generalament organizadas en grops nomenats províncias eclesiasticas. L’avesque de la sètz principala exercís un ròtle de supervisión sus las autras e pòrta lo títol d’arquevesque metropolitan. Dins la Glèisa catolica, totes los metropolitans son arquevesques, mas totes los arquevesques son pas metropolitans.

Existisson tanben d’arquidiocèsis que dependon pas d’una província eclesiastica pròpria. Aquò pòt èsser per de rasons istoricas o perque lo territòri es tròp pichon per èsser devesit en mantunas diocèsis. D’unas d’aquestas arquidiocèsis son sufragantas d’una autra metropòli, d’autras dependon dirèctament del Sant Sèti.

Un arquevesque coadjutor es nomenat per assistir un arquevesque en foncion e beneficiar del drech de succession. Dempuèi 1970, aquel títol es considerat sufisent sens atribucion d’una sètz titulara separada.

D’unes avesques pòdon recebre lo títol d’arquevesque a títol personal (ad personam), sens que la diocèsi que dirigisson siá una arquidiocèsi. Lo títol es ligat a la persona e non pas a la sètz.

Un arquevesque qu’a renonciat a sa carga sens èsser transferit a una autra sètz pòrta lo títol d’arquevesque emerit de son darrièr arquidiocèsi.

Los arquevesques existisson dins totas las glèisas tradicionalas del crestianisme oriental: Glèisa ortodòxa orientala, Glèisas ortodòxas orientalas, Glèisa d’Orient e Glèisas catolicas orientalas.

Dins las glèisas ortodòxas, lo reng dels arquevesques pòt variar segon las tradicions. Dins lo mond grèc, los arquevesques pòdon aver precedéncia sus los metropolitans, mentre que dins fòrça glèisas eslavas l’òrdre es inversat. D’unes arquevesques an una jurisdiccion reala sus d’autres avesques, d’autres an un títol purament onorific.

Las glèisas ortodòxas orientalas seguisson generalament una practica mai pròcha de la tradicion eslava que de la grèga dins la distincion entre arquevesques e metropolitans.

Dins las glèisas catolicas orientalas, lo tèrme arquevesque pòt èsser remplaçat per arqueparca, per analogia amb eparca, mas aquel mot apareis pas dins lo còdi canonic oficial.

Succession apostolica

Lista dels patriarcas, arquevesques e avesques

Chrysos, Evangelos K. (1969). Zur Entstehung der Institution der autokephalen Erzbistümer.

Komatina, Predrag (2013). Date of the Composition of the Notitiae Episcopatuum.

Meyendorff, John (1989). Imperial unity and Christian divisions.