Musth atau must (juɡa dikenali sebaɡai naik minyak) ialah satu keadaan berkala pada gajah jantan yang dicirikan oleh tingkah laku agresif serta disertai peningkatan mendadak hormon pembiakan. Keadaan ini telah diketahui pada Gajah Asia sejak 3,000 tahun lalu, namun hanya dihuraikan pada gajah Afrika pada tahun 1981. Bukti menunjukkan bahawa tingkah laku yang serupa juga berlaku pada Proboscidea yang telah pupus seperti ɡomphothere dan Mastodon

Gajah sering mengeluarkan rembesan pekat seperti tar yang dikenali sebagai temporin daripada kelenjar temporal semasa musth. Pengurusan tingkah laku bagi Gajahgajah jantan dalam kurungan yang mengalami musth termasuk sekatan fizikal dan diet kebuluran selama beberapa hari hingga seminggu.

Perkataan musth berasal daripada istilah Bahasa Urdu yang bermaksud mabuk ,dan dalam bahasa Parsi iabermaksud mabuk.

Musth telah diketahui dalam kalangan gajah Asia sejak 3000 tahun lalu (digambarkan dalam Rigveda sekitar 1500–1000 SM), namun hanya dikenal pasti pada gajah Afrika pada akhir abad ke-20.

Pada tahun 1975, para saintis Joyce Poole dan Cynthia Moss bekerja di Taman Negara Amboseli, Kenya. Poole menyedari satu tempoh peningkatan aktiviti pembiakan dan keagresifan dalam kalangan gajah jantan Afrika. Beliau mula mendokumentasikan serta menghuraikan ciri fizikal dan tingkah laku, serta dinamik temporal (berkaitan masa) antara individu jantan. Usaha ini membawa kepada pengenalpastian musth secara saintifik pada gajah Afrika.

Musth juga dipercayai berlaku dalam kalangan mamot, berdasarkan sejarah testosteron yang direkodkan dalam gading mereka. Tingkah laku seakan musth turut dicadangkan berlaku pada gomphothere di Amerika Selatan dan mastodon di Amerika Utara.

Musth berbeza daripada rut kerana musth lazimnya berlaku pada musim sejuk, manakala kitaran estrus gajah betina tidak terikat dengan musim tertentu.

Gajah yang berada dalam keadaan musth sering mengeluarkan rembesan pekat seperti tar yang dikenali sebagai temporin daripada kelenjar temporal yang terletak di bahagian sisi temporal kepala. Temporin mengandungi protein, lipid (termasuk kolesterol), fenol dan 4-metil fenol, kresol serta seskuiterpena (terutamanya farnesol dan derivatifnya). Rembesan dan air kencing yang dikumpulkan daripada gajah di zoo didapati mengandungi paras tinggi pelbagai keton dan aldehid yang berbau kuat. [perlu rujukan]

Paras testosteron dalam gajah yang mengalami musth adalah secara purata 60 kali ganda lebih tinggi berbanding gajah yang sama pada waktu lain, dan pada sesetengah individu boleh meningkat sehingga 140 kali ganda.

Musth dipercayai berkait dengan rangsangan seksual atau usaha mewujudkan dominasi. Gajah jantan liar yang berada dalam keadaan musth sering menghasilkan bunyi rendah berdenyut yang tersendiri, dikenali sebagai “musth rumble”, yang boleh didengar oleh gajah lain dari jarak beberapa kilometer. Bunyi ini terbukti bukan sahaja menarik perhatian gajah betina yang sedang berahi melalui vokalisasi balasan, malah menyebabkan pengelakan senyap oleh gajah jantan lain, terutamanya yang muda serta betina yang tidak reseptif, sekali gus mencadangkan kelebihan evolusi dalam menghebahkan keadaan musth.

Gajah jantan dalam keadaan musth, terutamanya tetapi tidak terhad kepada yang liar, adalah amat berbahaya dan telah membunuh penjaga/mahout, ternakan, spesies lain, serta gajah jantan lain, gajah betina dan anak gajah (yang terakhir ini lazimnya berlaku secara tidak sengaja dalam apa yang sering digelar “pergelutan kawanan”).

Pada tahun 1990-an, gajah jantan muda yang bersifat liar/bermasalah telah membunuh 63 ekor badak sumbu daripada kedua-dua jantina (58 badak putih terancam dan 5 badak hitam yang jarang ditemui) di dua taman negara Afrika Selatan (Hluhluwe–Imfolozi dan Pilanesberg). Kejadian ini akhirnya dikaitkan dengan satu bentuk musth yang tidak normal. Selepas ditolak oleh gajah betina dewasa, gajah jantan muda tersebut menyerang badak sumbu dan membunuhnya. Tiga ekor gajah jantan muda telah ditembak, sekali gus menghentikan pembunuhan itu buat sementara waktu.

Sesetengah saintis berpendapat bahawa kejadian ini merupakan contoh gajah jantan muda yang berubah secara kekal akibat trauma menyaksikan kawanan pembiakan mereka dimusnahkan melalui pelupusan kawanan (culling) akibat kesesakan di taman-taman lain di Afrika Selatan. Gajah jantan muda ini terselamat kerana usia dan saiz mereka, walaupun pelupusan kawanan lazimnya dilakukan secara menyeluruh. Menurut Ron Thomson, bekas renjer hidupan liar Zimbabwe dan veteran Lembaga Taman, ketiadaan pelupusan menyeluruh boleh menyebabkan kesan setara PTSD, rasa bersalah kerana terselamat, serta gangguan lain pada kemudian hari yang seterusnya boleh mencetuskan atau memburukkan konflik manusia–gajah atau bentuk keganasan lain.

Ahli ekologi dan renjer Afrika Selatan, Gus van Dyk, yang mencadangkan pengenalan semula gajah jantan tua ke Pilanesberg bagi menghalang gajah jantan muda daripada memasuki musth, melaporkan bahawa tiada lagi pembunuhan badak sumbu diperhatikan selepas langkah tersebut dilaksanakan.

Dalam ketiadaan gajah jantan tua—yang kehadirannya menghalang musth pada gajah jantan muda—gajah jantan remaja ini mencapai akil baligh (musth) lebih awal, yang mengurangkan kawalan tingkah laku mereka dan menghasilkan tingkah laku terpesong haiwan yang kehilangan individu tua dalam struktur sosialnya. Telah dibuktikan bahawa keupayaan membuat keputusan yang penting secara fungsional boleh berubah dengan ketara akibat gangguan terhadap struktur semula jadi hubungan sosial berasaskan kekeluargaan, dan gangguan ganas sebegini “berupaya mendorong tingkah laku menyimpang pada haiwan sosial yang menyerupai gangguan tekanan pascatrauma (PTSD) pada manusia” berikutan kecerdasan gajah, ikatan emosi kekeluargaan yang kuat, serta ingatan yang luar biasa. Satu lagi teori berkaitan yang lebih umum menyatakan bahawa, akibat pelupusan kawanan dan pemecahan kumpulan, tiada gajah tua untuk mengajar dan mendisiplinkan gajah muda.

• Valmiki, in Sundara Kanda of the Ramayana (7th to 4th centuries BCE), made reference to the Mahendra mountain shedding water like an elephant's rut juice upon being pressed by Hanuman.^[1]
• In the Matanga Lila (300 BCE to 300 CE) musth is described: "Excitement, swiftness, odor, love passion, complete florescence of the body, wrath, prowess, and fearlessness are declared to be the eight excellences of musth."^[2]:101
• Sangam poetry (300 BCE to 300 CE) describes musth. Kummatoor Kannanaar in Pathitrupatthu 12 describes it as follows:

It was sweet to hear of your victories and fame and I came here desiring to see you. I came with my big family, passing few mountains where noble, young male elephants with coarse hair
and swaying walks have musth flowing from their
cheek glands and elephant mothers with calves wave wild jasmine twigs, chasing striped bees that swarm on the sweet musth.^[3]

• References to elephants in musth (whose temporin secretion is often referred to as "ichor") are for example in the Raghuvaṃśa (4th–5th century CE), where Kalidasa wrote that the king's elephants drip ichor in seven streams to match the scent put forth by the seven-leaved 'sapta-cchada' (= "seven-leaf") tree (perhaps Alstonia scholaris).^{[perlu rujukan]}
• In Jules Verne's Around the World in Eighty Days (1872), Phileas Fogg buys an elephant which was being fed sugar and butter so it would go into musth for combat purposes; however, the animal had been on this regimen for only a relatively short time so the condition had not yet presented.
• Shooting an Elephant is an essay by George Orwell written in 1936, in which he describes how an elephant in Burma had an attack of musth and killed an Indian, which in turn led to the narrator shooting the elephant.
• In his James Bond novel The Man With the Golden Gun (1965), Ian Fleming wrote that the villain Francisco Scaramanga was driven to become a cold-blooded assassin after authorities shot an elephant that he had ridden in his circus act because the elephant went on a rampage while in musth.
• In Barry B. Longyear's 1982 novel Elephant Song, the survivors of the circus starship City of Baraboo have to face the fact that because of the circus rule that male elephants cannot troupe with the show because they might go into musth with no warning, the elephants who survived to land on Momus are doomed to extinction.
• The Tamil movie Kumki (2012), which revolves around a mahout and his trained elephant, shows the elephant in musth toward the climax. Captive elephants are trained either for duties in temples and cultural festivals or as kumki elephants, which confront wild elephants and prevent them from entering villages. Elephants trained for temple duties are of a gentle nature and cannot face wild elephants. In the movie, a tribal village wants to hire a kumki elephant to chase away wild elephants that enter the village every harvest season. The mahout, who needs money, takes his temple-trained elephant to do the job in the vain hope that wild elephants will not enter. But wild elephants start attacking the village on the harvest day. The temple-trained elephant enters musth and thus fights with the wild elephants, killing the most notorious among the herd but dying from injuries sustained during the fight.^[4][5]

Wikimedia Commons mempunyai media berkaitan Musth

Cari musth dalam Wikikamus bahasa Melayu, kamus bebas.

• Musth of the elephant bulls
• Transport and Maintenance of Musth in Elephants Diarkibkan 2012-02-20 di Wayback Machine

Templat:Elephants