آب

برای دیگر کاربردها، آب (ابهام‌زدایی) را ببینید.
قطره ای از آب مایع
تکه‌ای از آب به صورت جامد (یخ)
ابرهای اتمسفر زمین با تقطیر بخار آب تشکیل می‌شوند.

آب یک ترکیب معدنی، شفاف، بی‌مزه، بدون بو و تقریباً بی‌رنگ است که مادهٔ بنیادین دربرگیرندهٔ دهندهٔ هیدروسفر کره زمین و مایعات موجود در همهٔ موجودات زنده شناخته شده است (که به عنوان حلال عمل می‌کند[۱]). با اینکه آب هیچ گونه کالری یا مواد نیروزا آلی ندارد، بودنش برای همه اَشکال شناخته شدهٔ زندگی، نیازمند است و در صورت به پایان رسیدن آن، زندگی روی زمین پایان می‌یابد. فرمول (ریختار) شیمیایی آن H2O است؛ به این معنی (چم) که هر یک از مولکول‌های آن، دارای یک اکسیژن و دو اتم هیدروژن است که به‌دست پیوندهای کووالانسی به هم پیوسته شده‌اند. دو اتم هیدروژن با زاویه ۱۰۴٫۴۵ درجه به یک اتم اکسیژن پیوند می‌شوند.[۲]

بیشترین چگالی آب خالص در دمای ۳٫۹۸ درجه سلسیوس (۳۹٫۱۶ درجه فارنهایت) به‌دست می‌آید که برابر ۱ گرم بر میلی‌متر مکعب[۳] یا ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است.[۴]

آب نقش بسیار مهمی در اقتصاد جهان دارد. نزدیک به ۷۰٪ آب شیرین به‌کارگیری به‌دست انسان در کشاورزی بکاررفته می‌شود.[۵] ماهی‌گیری در آب‌های شیرین و شور، یکی از منابع بنیادین درآمد در بسیاری از کشورها است. بیشتر کالاهای کاربردی و پایه از روش مسیرهای آبی و به‌دست کشتی‌ها و قایق‌ها جابه‌جا می‌شود. در کاربردهای سرمایش و گرمایش خانگی و صنعتی در اندازه‌های بسیار آب و بخار بکار برده می‌شود. آب، حلالی عالی برای بسیاری از مواد کانی و آلی محسوب می‌شود و به همین دلیل در کاربردهای صنعتی و خانگی مانند آشپزی و شُستشو کاربرد فراوانی دارد. آب، یخ و برف در برخی ورزش‌ها و بازی‌های تفریحی مانند شنا، قایق‌رانی، اسکی روی یخ و غیره نقش پایه ای دارند.

ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی

مقالهٔ اصلی: ویژگی‌های آب
همچنین ببینید: مدل آب

آب (H2O) یک آمیختهٔ کانی قطبی است که در دمای اتاق مایع، بی‌مزه، بی‌بو و تقریباً بی‌رنگ است. این ماده به دلیل توانایی آن در حل مواد بسیار انبوهی به عنوان «حلال جهانی» شناخته می‌شود.[۶][۷] در حقیقت آبی که در طبیعت یافت می‌شود، تقریباً همیشه دارای چندین ماده حل شده در آن می‌باشد و برای ساخت آب خالص باید فرایندهای بسیاری انجام شود. آب تنها ماده رایجی است که در شرایط عادی کره زمین، به صورت جامد، مایع و گاز وجود دارد.[۸]

حالت‌ها

همراه با اکسیدان، آب یکی از دو نام رسمی برای ترکیب شیمیایی H2O است؛[۹] همچنین به فاز مایع H
2O آب گفته می‌شود.[۱۰] دو حالت متداول دیگر آب، فاز جامد آن است که به آن یخ می‌گویند؛ و فاز گازی آب که به آن بخار آب یا بخار می‌گویند. افزودن یا حذف گرما می‌تواند باعث تغییر فاز شود: انجماد (آب به یخ)، آب شدن (یخ به آب)، تبخیر (آب به بخار)، چگالش (بخار به آب)، تصعید (یخ به بخار) و رسوب (بخار به یخ).[۱۱]

چگالی

چگالی آب برخلاف اکثر مایعات با انجماد کمتر شده و کاهش می‌یابد. در فشار ۱ اتمسفر و دمای ۳٫۲۹ درجه سلسیوس، آب به بالاترین چگالی خود یعنی ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب می‌رسد.[۱۲] چگالی یخ ۹۱۷ کیلوگرم بر متر مکعب بوده و حجم آن ۹٪ افزایش می‌یابد.[۱۳][۱۴] این افزایش حجم می‌تواند باعث ایجاد فشارهای بسیار فراوانی شود به گونه‌ای که باعث ترکیدگی لوله‌ها و ترک برداشتن تخته‌سنگ‌ها شود.[۱۵]

در یک دریاچه یا اقیانوس، آب در دمای ۴ درجه سلسیوس (۳۹٫۲ درجه فارنهایت) به پایین رفته و یخ در سطح آن تشکیل می‌شود و روی آب مایع شناور می‌شود. این یخ آب زیر را عایق بندی کرده و از انجماد آن جلوگیری می‌کند. اگر این محافظت وجود نداشت بیشتر موجودات آبزی در زمستان از بین می‌رفتند.[۱۶]

نقطه سه‌گانه و نقطه بحرانی

نمودار فازی آب (ساده‌سازی شده)

در نمودار فازی فشار-دما (شکل را ببینید)، خمیدگی‌هایی هست که ماده جامد را از بخار، بخار را از مایعات، و مایع را از جامد جدا می‌کند. این خمیدگی‌ها در یک نقطه یکسان به نام نقطه سه‌گانه با هم برخورد می‌کنند؛ جایی که هر سه حالت می‌توانند در کنار هم وجود داشته باشند. نقطه سه‌گانه آب در دمای ۲۷۳٫۱۶ کلوین (۰٫۰۱ درجه سلسیوس) و فشار ۶۱۱٫۶۵۷ پاسکال (۰٫۰۰۶۰۴ اتمسفر) قرار دارد.[۱۷] این فشار، کمترین فشاری است که آب می‌تواند به صورت مایع در آن، وجود داشته باشد. تا سال ۲۰۱۹، از نقطه سه‌گانه برای تعریف مقیاس دمای کلوین استفاده می‌شد.[۱۸][۱۹]

خمیدگی فازی آب - بخار در ۶۴۷٫۰۹۶ کلوین (۳۷۳٫۹۴۶ درجه سلسیوس؛ ۷۰۵٫۱۰۳ درجه فارنهایت) و ۲۲٫۰۶۴ مگاپاسکال (۳٫۲۰۰٫۱ پوند بر اینچ مربع؛ ۲۱۷٫۷۵ اتمسفر) خاتمه می‌یابد.[۲۰] این نقطه به عنوان نقطه بحرانی شناخته می‌شود. در دماها و فشارهای بالاتر، فازهای مایع و بخار، فاز پیوسته‌ای را تشکیل می‌دهند که سیال فوق بحرانی نامیده می‌شود. می‌توان آن را به تدریج بین چگالی‌های گازمانند و مایع‌مانند، فشرده یا منبسط کرد؛ ویژگی آن (که کاملاً متفاوت از آب محیط هستند) به چگالی، حساس هستند؛ برای مثال، در فشار و دمای مناسب می‌تواند آزادانه با ترکیبات غیر قطبی، از جمله، بیشتر ترکیبات آلی، مخلوط شود. این امر بکار رفتگی از آن را در کاربردهای گوناگون از جمله، الکتروشیمی درجه گرمای بالا و به‌عنوان یک حلال یا کاتالیزور خوش‌خیم از نظر زیست‌محیطی در واکنش‌های شیمیایی شامل آمیخته‌های آلی، مفید می‌کند. در گوشته زمین، در هنگام تشکیل، انحلال و رسوب مواد کانی به‌عنوان یک حلال عمل می‌کند.[۲۱][۲۲]

رنگ و ظاهر

آب خالص به‌دلیل گرفتن روشنایی در محدوده تقریبی ۶۰۰ تا ۸۰۰ نانومتر، از لحاظ ظاهری، آبی به نظر می‌رسد؛[۲۳] این رنگ را به آسانی می‌توان با جای دادن یک لیوان آب خالص در زیر روشنایی آفتاب، در روبه‌روی یک دیوار کاملاً سفید رنگ دید. در طبیعت، به دلیل بودن مواد جامد شناور یا جلبک، ممکن است که این رنگ آبی به سبز نیز دگرگون پیدا کند.

مولکول قطبی (راستایی)

ساختار چهاروجهی مولکول آب.

در یک مولکول آب، اتم‌های هیدروژن با اتم اکسیژن، زاویه ۱۰۴٫۵ درجه می‌سازند. اتم‌های هیدروژن نزدیک به دو گوشه یک چهاروَجهی است که کانون آن، اکسیژن است؛ در دو گوشه دیگر، جفت‌های منفرد الکترون‌های ظرفیتی جای دارند که در پیوند، شرکت نمی‌کنند. در یک چهاروجهی کامل، اتم‌ها زاویه ۱۰۹٫۵ درجه تشکیل می‌دهند؛ اما دافعه بین جفت الکترون غیرپیوندی بیشتر از دافعه بین اتم‌های هیدروژن است.[۲۴][۲۵] طول پیوند O–H در حدود ۰٫۰۹۶ نانومتر است.[۲۶]

برخی از مواد دیگر نیز دارای ساختار مولکولی چهاروجهی هستند؛ برای نمونه، متان (CH4) و سولفید هیدروژن (H2S). با این حال، اکسیژن اکترونگاتیویته بیشتری نسبت به بیشتر سایر عناصر دارد (یعنی الکترون‌های خود را محکم‌تر نگه می‌دارد)؛ سرانجام، اتم اکسیژن بار منفی را نگه می‌دارد در حالی که اتم‌های هیدروژن بار مثبت دارند. این امر باعث خمیدگی ساختار مولکولی آب شده و همچنین به آن یک گشتاور دوقطبی الکتریکی می‌دهد و باعث می‌شود که آن را با نام مولکول قطبی رده‌بندی کنند.[۲۷]

آب یک حلال قطبی خوب است که بسیاری از نمک‌ها و مولکول‌های آلی آب‌دوست مانند قندها و الکل‌های ساده، مانند اتانول را حل می‌کند. آب همچنین بسیاری از گازها، مانند اکسیژن و دی‌اکسید کربن را حل می‌کند. علاوه بر این، بسیاری از مواد موجودات زنده مانند پروتئین‌ها، DNA و پلی ساکاریدها در آب حل می‌شوند.

بسیاری از مواد آلی (مانند چربی‌ها و روغن‌ها و آلکان‌ها) آبگریز هستند؛ یعنی در آب محلول نیستند. بسیاری از مواد غیر آلی نیز محلول نیستند؛ از جمله، بیشتر اکسیدهای فلزات، سولفیدها و سیلیکات‌ها.

منابع آب در کره زمین

مقالهٔ اصلی: موجودیت آب در کره زمین
نقشه جهانی میانگین بارندگی دراز مدت در ماه‌های گوناگون بر پایهٔ داده‌هایی از سال‌های ۱۹۶۱–۱۹۹۰

اگر کسی از فضا به زمین نگاه کند، آن را یک سیاره آبی رنگ و پر از آب خواهد دید. حجم کل آب‌های موجود در کره زمین، رقمی در حدود ۱٬۳۶۰ میلیون کیلومتر مکعب تخمین زده شده است؛ این حجم با توجه به چرخهٔ آب به‌گونهٔ همیشگی در میان منابع گوناگون در حال جابه‌جایی‌است.[۲۸]

مهم‌ترین منابع آب در کره زمین عبارتند از:[۲۹]

همچنین بخشی از آب موجود در کره زمین به صورت بخار در اتمسفر و بخش دیگری نیز به‌صورت جامد در یخچال‌های طبیعی وجود دارد.

حجم کمابیش میزان آب ذخیره‌شده در این منابع، چنین است:[۲۸]

  • اقیانوس‌ها: حدود ۱٬۳۲۰ میلیون کیلومتر مکعب (۹۷٫۲٪)
  • یخچال‌های طبیعی: حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مکعب (۱٫۷٪)
  • سفره‌های زیرزمینی: ۱۳ میلیون کیلومتر مکعب (۰٫۹٪)
  • آب‌های شیرین موجود در دریاها، دریاچه‌ها و رودها: ۲۵۰ هزار کیلومتر مکعب (۰٫۰۲٪)
  • بخار آب در هواکره: حدود ۱۳ هزار کیلومتر مکعب (۰٫۰۰۱٪)

بکار بردن از آب

سرانه برداشت آب کل برای مصارف کشاورزی، صنعتی و شهری، برحسب متر مکعب بر سال، که در سال ۲۰۱۰ اندازه‌گیری شده است.[۳۰]

آب شیرین یک منبع تجدیدپذیر است که توسط چرخه آب طبیعی دوباره به گردش در می‌آید، اما پخش طبیعی ناهموار در مکان و زمان، رشد تقاضای اقتصادی توسط کشاورزی و صنعت و رشد جمعیت باعث فشارهایی در زمینه دسترسی به آن گردیده است. در حال حاضر، نزدیک به یک میلیارد نفر در سراسر جهان از دسترسی به آب سالم و سود دِه بی بهره اند. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند که آب سالم می‌تواند سالانه از مرگ ۱٫۴ میلیون کودک در اثر اسهال جلوگیری کند.[۳۱] در کشورهای در حال توسعه، ۹۰٪ از کل فاضلاب‌ها هنوز بدون تصفیه به داخل رودخانه‌ها و جویبارهای محلی رها می‌شوند.[۳۲] حدود ۵۰ کشور با نزدیک به یک سوم جمعیت جهان نیز از تنش آبی متوسط یا زیاد رنج می‌برند و ۱۷ کشور از این میزان، سالانه بیشتر از میزان شارژ دوباره در چرخه‌های آب طبیعی خود آب برداشت می‌کنند.[۳۳] این آسیب نه تنها بر روی آب‌های شیرین رویین مانند رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تأثیر می‌گذارد، بلکه منابع آب زیرزمینی را نیز نابود می‌کند.

کاربردهای انسانی

همچنین ببینید: تأمین آب

کشاورزی

بنیادین‌ترین کاربرد آب توسط انسان در بخش کشاورزی است، که کمابیش میان ۸۰ تا ۹۰٪ از همهٔ آب کاربرد به‌دست انسان را شکل می‌دهد.[۳۴] در ایالات متحده آمریکا، ۴۲٪ آب شیرین برداشت شده برای آبیاری بکار رفته می‌شود، اما اکثریت قریب به اتفاق آب «مصرف شده» به کاربرد کشاورزی و دامداری می‌رود.[۳۵]

دسترسی به آب شیرین، به ویژه در کشورهای پیشرفته که سیستم‌های پیچیده آب برای جمع‌آوری، تصفیه و رساندن آب و حذف فاضلاب (پساب) ساخته‌اند، یک کار عادی به نظر می‌رسد. اما فشارهای اقتصادی، جمعیتی و اقلیمی در حال رشد، نگرانی‌ها را در مورد دشواری‌های در پیوند با آب افزایش می‌دهد و به افزایش رقابت برای منابع آب پایدار کشیده می‌شود و مفهوم اوج آب را پدید می‌آورد.[۳۶] با رشد جمعیت و اقتصادها، درخواست‌ها گوشت، که به شدت به کاربرد آب فراوانی نیاز دارد، و همچنین سوخت‌های زیستی و صنایع وابسته به آب، افزایش می‌یابد و سرانجام احتمال رخداد چالش‌های جدی در زمینه آب بسیار محتمل است.[۳۷]

کمبود آب همچنین به دلیل ساخت محصولاتی که به آب فراوان نیاز دارند، پدیدار می‌شود. برای نمونه، ۱ کیلوگرم پنبه - که برابر یک شلوار جین است - به ۱۰٫۹ متر مکعب (۱۰۹۰۰ لیتر) آب برای ساخت نیاز دارد. در حالی که پنبه ۲٫۴٪ از کاربرد آب در جهان را دربر می‌گیرد، آب در مناطقی که در حال حاضر در معرض کمبود آب هستند مصرف می‌شود. ساخت پنبه در جهان زیان‌های چشمگیری در محیط زیست ایجاد کرده است: بهرای نمونه، انحراف آب به‌دست اتحاد جماهیر شوروی سابق از رودخانه‌های آمو دریا و سیر دریا برای تولید پنبه تا حد زیادی دلیل ناپدید شدن دریای آرال بود.[۳۸]

آشامیدن

مقالهٔ اصلی: آب آشامیدنی
یک کودک دختر در حال نوشیدن یک بطری آب آشامیدنی

بدن انسان بسته به اندازه بدن از ۵۵٪ تا ۷۸٪ آب دارد.[۳۹] برای کارکرد درست بدن انسان روزانه به یک تا هفت لیتر آب نیاز دارد تا از کم‌آبی بدن جلوگیری کند. اندازهٔ دقیق آن به سطح فعالیت، دما، رطوبت و سایر عوامل بستگی دارد. بیشتر این اندازه از طریق خوراک‌ها یا نوشیدنی‌های دیگر جدای از نوشیدن آب مستقیم تأمین می‌شود.

کلیه‌های سالم می‌توانند ۰٫۸ تا ۱ لیتر آب در ساعت دفع کنند، اما استرس مانند ورزش می‌تواند این اندازه را کاهش دهد. افراد می‌توانند هنگام ورزش بسیار بیشتر از اندازهٔ نیاز آب بنوشند و این افراد را در رویارویی با خطر مسمومیت با آب قرار می‌دهد (هیدراتاسیون زیاد) که می‌تواند کشنده باشد.[۴۰][۴۱] به نظر می‌رسد ادعای رایج مبنی بر اینکه «شخص باید روزانه هشت لیوان آب مصرف کند» هیچ پایهٔ علمی ندارد.[۴۲] پژوهش‌ها نشان داده است که مصرف آب ابیش از اندازه، در زمان صرف خوراک به ویژه تا ۵۰۰ میلی لیتر، باعث کاهش وزن می‌شود.[۴۳][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸] مصرف کافی مایعات برای جلوگیری از یبوست مفید است.[۴۹] انسان‌ها به آب با ناخالصی‌های کم نیاز دارند. ناخالصی‌های معمول شامل نمک‌ها و اکسیدهای فلزی، از جمله مس، آهن، کلسیم و سرب،[۵۰] یا باکتری‌های مضر، مانند ویبریو است. برخی از کانی‌ها برای نیروبخشی به مزه و تأمین الکترولیت‌های مورد نیاز انسان پذیرفتنی و ت جایی که شایسته هستند.[۵۱]

شستشو

گرایش آب به تشکیل محلول‌ها و امولسیون‌ها در فرآیندهای گوناگون شستشو سودمند است. شستشو همچنین یکی از بخش مهم سویه‌های بهداشت شخصی بدن است. بیشترین کاربرد شخصی از آب به دلیل حمام کردن، شستن لباس و ظرف می‌باشد که در کشورهای پیشرفته به صدها لیتر در روز نیز می‌رسد.

کاربردهای صنعتی

بسیاری از فرآیندهای صنعتی به واکنش مواد شیمیایی محلول در آب یا شناور شدن جامدات در دوغاب‌ها وابسته هستند. همچنین در بسیاری از فرایندهای صنعتی از آب برای حل و استخراج مواد یا شستشوی محصولات یا سازوبرگ‌های فرآوری بکار برده می‌شود. فرایندهایی مانند استخراج، مواد شیمیایی بکاررفته در صنعت کاغذسازی، سفیدکاری خمیر کاغذ، ساخت کاغذ، تولید منسوجات، رنگرزی، چاپ و خنک سازی نیروگاه‌ها از مقدار زیادی آب استفاده می‌کنند که نیاز به منبع اختصاصی آب دارند و اغلب مایهٔ آلودگی چشمگیر آب می‌شوند.[نیازمند منبع]

از آب در تولید برق استفاده می‌شود. برق آبی، برقی است که از نیروگاه آبی به دست آید. برق‌آبی با راهنمایی و نهانیدن آب از درون توربین آب متصل به ژنراتور ساختهمی‌شود. برق آبی یک منبع انرژی تجدیدپذیر با هزینه کم و غیر آلاینده است. انرژی از جنبش آب فراهم می‌شود. معمولاً یک سد بر روی یک رودخانه ساخته می‌شود و یک دریاچه مصنوعی در پشت آن ایجاد می‌شود. آبی که از دریاچه خارج می‌شود از درون توربین‌هایی که ژنراتورها را می‌چرخانند نهانیده داده می‌شود.

سد سه‌دره در چین بزرگ‌ترین نیروگاه برق آبی جهان است.

از آب زیر فشار در برش با جت آب استفاده می‌شود. همچنین، برای برش دقیق از تفنگ آب فشار قوی استفاده می‌شود. واترجت بسیار خوب کار می‌کند، تا اندازه ای ایمن است و برای محیط زیست زیان آور نیست. همچنین در خنک سازی ماشین آلات برای جلوگیری از گرم شدن بیش از اندازه، یا جلوگیری از گرم شدن تیغه‌های اره از آب زیر فشار استفاده می‌شود.

همچنین از آب افزون بر استفاده به عنوان حلال شیمیایی، در بسیاری از فرآیندهای صنعتی و ماشین آلات مانند توربین بخار و مبدل حرارتی نیز بکاربرده می‌شود. بیرون ریختن آب پالایش نشده از کاربردهای صنعتی، آلودگی شمرده می‌شود. این آلودگی دربرگیرندهٔ کانی‌های بیرون ریخته شده (آلودگی شیمیایی) و آب خنک‌کننده تخلیه شده (آلودگی حرارتی) است. صنعت برای بسیاری از کاربردها به آب فوق خالص نیاز دارد و از انواع تکنیک‌های تصفیه چه در فراهم سازی آب و چه در تخلیه استفاده می‌کند.

ترابری

به‌کارگیری از آب برای فرستادن مواد از روش رودخانه‌ها و کانال‌ها و همچنین راه‌های ترابری بین‌المللی بخش مهمی از اقتصاد جهان است. بر پایهٔ گزارش UNCTAD در سال ۲۰۲۰، ترابری دریایی نزدیک ۸۰٪ بازرگانی بین‌المللی را در بر می‌گیرد. گفته می‌شود انقلاب صنعتی در جایی رخداده که ترابری ارزان آبی از روش شبکه، ناوبری، یا ترابری با انواع کشتی‌های آبی در آبراه‌های طبیعی، ترابری فله‌ای سودآور را پشتیبانی می‌کرد.

کاربردهای شیمیایی

آب به‌گونهٔ گسترده در واکنش‌های شیمیایی به عنوان یک حلال یا واکنش دهنده و در برخی نمونه‌ها به عنوان یک حل‌شونده یا کاتالیزور بکار برده می‌شود. در واکنش‌های معدنی، آب یک حلال معمولی است که بسیاری از ترکیبات یونی و همچنین سایر آمیخته‌های قطبی مانند آمونیاک و آمیخته‌های نزدیک به آب را حل می‌کند. در واکنش‌های آلی بیشتر به عنوان حلالِ واکنش بکار برده نمی‌شود، زیرا واکنش دهنده‌ها را به خوبی حل نمی‌کند و آمفوتریک (اسیدی و بازی) و نوکلئوفیل است. با این حال، این ویژگی گاهی شایسته هستند. همچنین شتاب واکنش‌های دیلز-آلدر یدست آب دیده شده است. آب اَبَر بحرانی بتازگی موضوع پژوهش‌هایی بوده است. آب ابر بحرانی سرشار شده با اکسیژن، آلاینده‌های آلی را به‌گونهٔ مؤثر می‌سوزاند. بخار آب برای برخی از فرایندها در صنایع شیمیایی استفاده می‌شود. یک نمونه ساخت اسید اکریلیک از اکرولئین، پروپیلن و پروپان است.[۵۲][۵۳][۵۴][۵۵] اثر احتمالی آب در این واکنش‌ها شامل برهمکنش فیزیکی، شیمیایی آب با کاتالیزور و واکنش شیمیایی آب با میانجی‌های واکنش است.

جابه‌جایی گرمایی

جلوگیری از آتش

آب گرمای تبخیر بالایی دارد و تا اندازها ای بی اثر است که آن را به سیال خاموشی آتشِ خوبی تبدیل می‌کند. تبخیر آب گرما را از آتش دور می‌کند. بکار بردن از آب در آتش‌های دارای روغن‌ها و حلال‌های آلی خطرناک است، زیرا بسیاری از مواد آلی روی آب شناور هستند و آب تمایل دارد مایع در حال سوختن را پخش کند.

بکار بردن از آب در خاموشی آتش باید خطرات ترکیدن بخار را نیز در نظر بگیرد، که شدنی است هنگام استفاده از آب در آتش‌سوزی‌های بسیار داغ در فضاهای بسته، و پوکیدن هیدروژن، زمانی که موادی که با آب واکنش می‌دهند، مانند فلزات ویژه، رخ دهد. یا کربن داغ مانند زغال‌سنگ، زغال‌سنگ یا گرافیت کک، آب را تجزیه کرده و گاز آب می‌سازد.

سرگرمی

مقالهٔ اصلی: ورزش‌های آبی

انسان‌ها برای بسیاری از اهداف سرگرمی و ورزشی خود از آب بکار می‌برند. برخی از این نمونه‌ها دربرگیرندهٔ شنا، اسکی روی آب، قایق‌رانی، موج سواری و غواصی است. افزون بر این، برخی از ورزش‌ها، مانند هاکی روی یخ و اسکیت روی یخ، بر روی یخ انجام می‌شوند. کنار دریاچه‌ها، سواحل و پارک‌های آبی مکان‌های دوست داشتنی مردم برای استراحت وخوشگذرانی از ازمان آزاد است. به نِگر بسیاری از آنها صدا (آوا) و شکل ظاهری آبِ روان آرام است و چشمه‌ها و سایر ویژگی‌های آب از تزئینات پرهوادار آنها هستند. برخی ماهی‌ها و سایر گیاهان و جانوران را برای نمایش، سرگرمی و همراهی در درون آکواریوم‌ها یا استخرها نگهداری می‌کنند. انسان‌ها همچنین از آب برای ورزش‌های برفی مانند اسکی، سورتمه سواری، و اسنوبورد استفاده می‌کنند، که برای تولید این یخ به آب نیاز است.

صنعت آب

فراوری غذا

کاربردهای پزشکی

آب قابل تزریق یا WFI در لیست داروهای اساسی سازمان بهداشت جهانی جای دارد.[۵۶]

به عنوان استاندارد علمی

کمبود آب

نقطه شروع پروژه انتقال آب جنوب به شمال مسیر مرکزی در شهرستان Xichuan، چین. ساخت این ابرپروژه چندین دهه طول کشیده است، که هدف آن جابجا کردن ۴۴٫۸ میلیارد متر مکعب آب در سال است.[۵۷] تا سال ۲۰۱۴، بیش از ۷۹ میلیارد دلار برای ساخت آن هزینه شده است که این پروژه را به یکی از بلند پروازانه‌ترین و گران‌ترین پروژه‌های مهندسی تاریخ بشر تبدیل کرده است.[۵۸] هدف چینی‌ها از این پروژه حل مشکل کم‌آبی در شمال چین است.
مقالهٔ اصلی: کمبود آب
همچنین ببینید: بحران آب در ایران

اگرچه حجم رویهمرفته آب‌های موجود بر روی زمین کمابیش فراوان می‌نماید اما متجاوز از ۹۷٪ این آب‌ها در دریاها و اقیانوس‌ها متمرکز هستند و حدود ۲٪ نیز به صورت یخ و یخچال‌ها در مناطق قطبی گردهم یافته است. از یک درصد آب باقی‌مانده نیز بخش زیادی در ژرفای زمین بوده که برداشت آن دشوار و از دسترس انسان به دور است.[۵۹]

افزون بر آن، منابع آب شیرین در رویهٔ زمین به‌گونهٔ یک‌نواخت پخش نشده‌اند. در حال حاضر، ۹ کشور ۶۰٪ کل منابع آب شیرین را به خود اختصاص می‌دهند: کانادا، چین، کلمبیا، پرو، برزیل، روسیه، ایالات متحده آمریکا، اندونزی و هند.

در برابر آنها، نزدیک ۸۰ کشور با کمبود آب رویارواند که برخی از آن‌ها کم و بیش به هیچ منبع آب شیرین چشمگیری دسترسی ندارند: کویت، بحرین، مالت، امارات متحده عربی، سنگاپور، اردن و لیبی.

با توجه به افزایش روزافزون جمعیت، توسعهٔ صنایع و افزایش آلودگی منابع آب شیرین، دسترسی به آب کافی و مناسب در برخی از کشورها به یک بحران جدی تبدیل شده است.[۶۰]

آلودگی آب‌های رودخانهٔ تیته در برزیل. در بسیاری از کشورها، علی‌رغم وجود منابع کافی آب شیرین، تأمین آب آشامیدنی سالم با مشکل روبه‌رو است.

بر پایهٔ آمار برنامه عمران سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۶:

  • ۱٫۱ میلیارد تن به آب آشامیدنی دسترسی ندارند.[۶۱]
  • ۲٫۶ میلیارد تن به آب کافی برای بهداشت دسترسی ندارند.[۶۱]
  • ۷۰۰ میلیون تن در ۴۳ کشور با مشکل کمبود پیوستهٔ آب مواجه هستند.[۶۲]
  • ۱٫۸ میلیون کودک زیر ۵ سال هر سال از ابتلا به اسهال به علت آشامیدن آب ناسالم می‌میرند.[۶۳]

یک نقشه‌برداری کاربرد آب در کشورهای کم درآمد و متوسط در سال ۲۰۲۴ نشان داد که بیش از ۴٫۴ میلیارد تن بی بهره از آب آشامیدنی سالم هستند. آلودگی مدفوعی، عامل محدود کننده اولیه است که تقریباً نیمی از جمعیت این مناطق را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این رقم بیش از دو برابر برآوردهای دیگر است.[۶۴]

آب در مذهب

مقالهٔ اصلی: آیین طهارت

آب از دیرباز به سبب زندگی بخش بودن بودن مقدس شمرده می‌شود. آب از یک سو نماد زندگی و از سوی دیگر نماد پالایش و پاکی می‌باشد. بر پایهٔ باورهای بیشتر دین‌ها آب مایع پاک‌کننده است.[نیازمند منبع] البته پاکی تنها به تمیزی اشاره نمی‌کند و مفهومی گسترده‌تر را فرا می‌گیرد. آب در آیین طهارت بسیار مهم است و توسط بیشتر دین‌ها مورد اشاره قرار گرفته است.

مزدیسنا

آب در مزدیسنا که جزو نخستین دین‌های جهان بشمار می‌رود بسیار حائز اهمیت است. آبانگان یکی از جشن‌های ایرانی است که در ستایش و نیایش ایزدبانو آناهیتا که ایزد آب‌های روان بوده است، برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده است. همچنین آناهیتا یکی از ایزدبانوان ایرانی-آریایی، رهنما و نگهبانی همهٔ آب‌های جهان را بر دوش دارد.[۶۵]

شینتو

تمیزویا

آب در میان جامعه ژاپن و پیروان دین شینتو که بیشتر آن‌ها در ژاپن هستند از اهمیت تاریخی بالایی برخوردار است. تسوکوبای در ژاپن یک دستشویی است که در ورودی یک مکان مقدس برای بازدیدکنندگان فراهم می‌شود تا با شستن، دست و دهان خود را پاک کنند. این گونه آیین طهارت رسمی است. همچنین مکان تاریخی تمیزویا در ژاپن برای شستن آیینی دربرگیرندهٔ شستشوی دهان و ریختن آب روی سر انگشتان است.

یهودیت

در نخستین دین ابراهیمی نیز اشاره‌های بسیاری به تقدس آب شده است. برای نمونه از نخستین دین ابراهیمی، آرش آب در یهودیت می‌توان به نجات موسی در آب رودخانه اشاره کرد. به گفته سفر خروج در تنخ، دختر فرعون کسی بود که موسی را زمانی که مادرش او را در رودخانه رها کرده بود، پیدا کرد و به فرزندی گرفت. همچنین میقوه نیز معبدی برای شستشو و غسل در دین یهودیت است. میقوه حمامی ویژه است که در یهودیت برای غسل کردن مورد کاربرد جای می‌گیرد. واژه میکوه در تورات مورد کاربرد جای گرفته است و بیشتر به معنی (چم) جای نگهداری آب است. در تلمود نیز از نیاز شستن دست‌ها با آب پاک در لاویان ۱۵:۱۱ به عنوان اشاره‌ای به قانون یکسرهٔ شستن دست‌ها اشاره شده است.

مسیحیت

مسیح پای رسولان را می‌شوید از مایستا دس هاوخبوخس، ۱۴۷۵ (گملدگالری، برلین)

آب در مسیحیت نماد پاکی و حیات است و از اهمیت بیساری برخوردار است. غسل تعمید که با آب انجام می‌شود نشان دهنده پاک کردن نفس انسان از ناپاکی‌ها است. ازدواج در قانا نیز دگرگونی آب به شراب نخستین معجزه عیسی در انجیل یوحنا است.[۶۶][۶۷] در سروده‌های مسیحی نیز پاشویان ذکر می‌کند که مسیح این کار را انجام می‌داده است. به‌گونهٔ نمایان، در آیات ۱۳:۱۴–۱۷ او به آنان آموزش می‌دهد، ۱۴ «اگر من، خداوند و آموزگار شما، پایتان را شسته‌ام، شما نیز باید پای یکدیگر را بشویید.»[۶۸] همچنین عیسی پیامبر مسیحیت چندین تن را با آب در تالاب بیت حسدا، شفا داده است.

اسلام

بر پایهٔ آموزه‌های اسلام آب مایعی پاک و پاک کننده است و بر پایهٔ احکام اسلام برای پاک کردن نشانهٔ ادرار یا خون آب پسندیده است. بر پایهٔ فرمان اسلام، هر مسلمان در روز برای خواندن نماز باید با آب وضو بگیرد و اکاربرد بهینه از آب یک وظیفه (خویشکاری) است همچنین هدر دادن آب گناه به‌شمار می‌آید. همچنین در موارد بسیاری مسلمانان باید بدن خود را به‌گونهٔ کامل با آب شست‌وشو دهند که به آن غسل می‌گویند.[۶۹]

دین‌های دیگر

برخی باورهای دینی برای این عنصر مادی به خاطر پالایندگی جسم مرتبه پالایندگی روح نیز قائل شده‌اند. در بیان اسطوره ایزیس از ایزدان مصری آمده است که پیکر مرده ایزیس در آب‌های نیل شناور بود و به زندگی برگشت به این خاطر که در آب‌های نیل غسل داده شد.[نیازمند منبع] ایزدبانوی ماه، در افسانه‌های قبایل مائوری نیوزیلند، به نام مارما پس از اینکه به‌گونهٔ یکسره از میان می‌رود، هرگاه در آب‌های زندگانی خود را شست‌وشو می‌دهد دوباره شکوه گذشته خود را بازمی‌یابد.[۷۰]

نام وایورا،[۷۱] ایزدبانوی تندرستی در جزایر پلی‌نزی مرکزی، به معنای «آب زندگانی» است.

جستارهای وابسته

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به آب در ویکی‌گفتاورد موجود است.

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آب موجود است.
  1. ↑ "Water Q&A: Why is water the "universal solvent"?". www.usgs.gov. Retrieved 2021-01-15.
  2. ↑ "10.2: Hybrid Orbitals in Water". Chemistry LibreTexts (in English). 2020-03-18. Retrieved 2021-04-11.
  3. ↑ "water" (in English). Encyclopædia Britannica. Retrieved 2 April 2014.
  4. ↑ Denny; American Society of Zoologists. Meeting (1993). Air and Water: The Biology and Physics of Life's Media (in English). p. 27.
  5. ↑ Baroni, L.; Cenci, L.; Tettamanti, M.; Berati, M. (February 2007). "Evaluating the environmental impact of various dietary patterns combined with different food production systems". European Journal of Clinical Nutrition (in English). 61 (2): 279–286. doi:10.1038/sj.ejcn.1602522. ISSN 1476-5640.
  6. ↑ Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Oxford: Butterworth-Heinemann. p. 620. ISBN 0080379419.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  7. ↑ "Water, the Universal Solvent". USGS. Archived from the original on 9 July 2017. Retrieved 27 June 2017.
  8. ↑ Reece, Jane B. (31 October 2013). Campbell Biology (10 ed.). Pearson. p. 44. ISBN 978-0-321-77565-8.
  9. ↑ Leigh, G. J.; Favre, H. A; Metanomski, W. V. (1998). Principles of chemical nomenclature: a guide to IUPAC recommendations (PDF). Oxford: Blackwell Science. ISBN 978-0-86542-685-6. OCLC 37341352. Archived from the original (PDF) on 2011-07-26.
  10. ↑ PubChem. "Water" (in English). National Center for Biotechnology Information. Retrieved 25 March 2020.
  11. ↑ Belnay, Louise. "The water cycle" (PDF). Critical thinking activities. Earth System Research Laboratory. Retrieved 25 March 2020.
  12. ↑ Ball, Philip (2008). "Water: Water—an enduring mystery". Nature. 452 (7185): 291–2. Bibcode:2008Natur.452..291B. doi:10.1038/452291a. ISSN 0028-0836. PMID 18354466. S2CID 4365814. Archived from the original on 17 November 2016. Retrieved 15 November 2016.
  13. ↑ Kotz, J.C. , Treichel, P. , & Weaver, G.C. (2005). Chemistry & Chemical Reactivity. Thomson Brooks/Cole. ISBN 978-0-534-39597-1.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  14. ↑ Ben-Naim, Ariel; Ben-Naim, Roberta; et al. (2011). Alice's Adventures in Water-land. Singapore. doi:10.1142/8068. ISBN 978-981-4338-96-7.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
  15. ↑ Matsuoka, N.; Murton, J. (2008). "Frost weathering: recent advances and future directions". Permafrost Periglac. Process. 19 (2): 195–210. doi:10.1002/ppp.620.
  16. ↑ Wiltse, Brendan. "A Look Under The Ice: Winter Lake Ecology". Ausable River Association. Retrieved 23 April 2020.
  17. ↑ Murphy, D. M.; Koop, T. (1 April 2005). "Review of the vapour pressures of ice and supercooled water for atmospheric applications". Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society. 131 (608): 1540. Bibcode:2005QJRMS.131.1539M. doi:10.1256/qj.04.94.
  18. ↑ International Bureau of Weights and Measures (2006), The International System of Units (SI) (PDF) (8th ed.), p. 114, ISBN 92-822-2213-6, archived (PDF) from the original on 2017-08-14
  19. ↑ "9th edition of the SI Brochure". BIPM. 2019. Retrieved 20 مه 2019.
  20. ↑ Wagner, W.; Pruß, A. (June 2002). "The IAPWS Formulation 1995 for the Thermodynamic Properties of Ordinary Water Substance for General and Scientific Use". Journal of Physical and Chemical Reference Data. 31 (2): 398. doi:10.1063/1.1461829.
  21. ↑ Weingärtner, Hermann; Franck, Ernst Ulrich (29 April 2005). "Supercritical Water as a Solvent". Angewandte Chemie International Edition. 44 (18): 2672–2692. doi:10.1002/anie.200462468. PMID 15827975.
  22. ↑ Adschiri, Tadafumi; Lee, Youn-Woo; Goto, Motonobu; Takami, Seiichi (2011). "Green materials synthesis with supercritical water". Green Chemistry. 13 (6): 1380. doi:10.1039/c1gc15158d.
  23. ↑ Braun, Charles L.; Sergei N. Smirnov (1993). "Why is water blue?". J. Chem. Educ. 70 (8): 612. Bibcode:1993JChEd..70..612B. doi:10.1021/ed070p612. Archived from the original on 20 March 2012. Retrieved 21 April 2007. بایگانی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  24. ↑ Ball 2001‌ p. 168
  25. ↑ Franks 2007‌ p. 10
  26. ↑ "Physical Chemistry of Water". Michigan State University. Retrieved 11 September 2020.
  27. ↑ Ball 2001‌ p. 169
  28. ↑ ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازدید تاریخ ۷ ژوئن ۲۰۰۸
  29. ↑ خادم، حسین (۱۷ فروردین ۱۳۸۵). «منابع تأمین آب». مدخل. دانشنامه رشد. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۹ خرداد ۱۳۸۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  30. ↑ "Water withdrawals per capita". Our World in Data. Retrieved 6 March 2020.
  31. ↑ "World Health Organization. Safe Water and Global Health". Who.int. 25 June 2008. Archived from the original on 24 December 2010. Retrieved 25 July 2010.
  32. ↑ UNEP International Environment (2002). Environmentally Sound Technology for Wastewater and Stormwater Management: An International Source Book. IWA Publishing. ISBN 978-1-84339-008-4. OCLC 49204666.
  33. ↑ Ravindranath, Nijavalli H.; Jayant A. Sathaye (2002). Climate Change and Developing Countries. Springer. ISBN 978-1-4020-0104-8. OCLC 231965991.
  34. ↑ "WBCSD Water Facts & Trends". Archived from the original on 1 مارس 2012. Retrieved 25 July 2010.
  35. ↑ Dieter, Cheryl A.; Maupin, Molly A.; Caldwell, Rodney R.; Harris, Melissa A.; Ivahnenko, Tamara I.; Lovelace, John K.; Barber, Nancy L.; Linsey, Kristin S. (2018). "Estimated use of water in the United States in 2015". Circular. U.S. Geological Survey. doi:10.3133/cir1441.
  36. ↑ Gleick, P.H.; Palaniappan, M. (2010). "Peak Water" (PDF). Proceedings of the National Academy of Sciences. 107 (125): 11155–11162. Bibcode:2010PNAS..10711155G. doi:10.1073/pnas.1004812107. PMC 2895062. PMID 20498082. Archived (PDF) from the original on 8 November 2011. Retrieved 11 October 2011.
  37. ↑ United Nations Press Release POP/952 (13 March 2007). World population will increase by 2.5 billion by 2050 بایگانی‌شده در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine
  38. ↑ Chapagain, A.K.; Hoekstra, A.Y.; Savenije, H.H.G.; Guatam, R. (September 2005). "The Water Footprint of Cotton Consumption" (PDF). IHE Delft Institute for Water Education. Archived (PDF) from the original on 26 March 2019. Retrieved 24 October 2019.
  39. ↑ Re: What percentage of the human body is composed of water? بایگانی‌شده در ۲۵ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine Jeffrey Utz, M.D. , The MadSci Network
  40. ↑ Noakes TD; Goodwin N; Rayner BL; et al. (1985). "Water intoxication: a possible complication during endurance exercise". Med Sci Sports Exerc. 17 (3): 370–375. doi:10.1249/00005768-198506000-00012. PMID 4021781.
  41. ↑ Noakes TD, Goodwin N, Rayner BL, Branken T, Taylor RK (2005). "Water intoxication: a possible complication during endurance exercise, 1985". Wilderness Environ Med. 16 (4): 221–227. doi:10.1580/1080-6032(2005)16[221:WIAPCD]2.0.CO;2. PMID 16366205.
  42. ↑ Valtin, Heinz (2002). ""Drink at least eight glasses of water a day." Really? Is there scientific evidence for "8 × 8"?" (PDF). American Journal of Physiology. Regulatory, Integrative and Comparative Physiology. 283 (5): R993–R1004. doi:10.1152/ajpregu.00365.2002. PMID 12376390. S2CID 2256436. Archived from the original (PDF) on 2019-02-22. بایگانی‌شده در ۲۲ فوریه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  43. ↑ Stookey JD, Constant F, Popkin BM, Gardner CD (November 2008). "Drinking water is associated with weight loss in overweight dieting women independent of diet and activity". Obesity. 16 (11): 2481–2488. doi:10.1038/oby.2008.409. PMID 18787524. S2CID 24899383.
  44. ↑ "Drink water to curb weight gain? Clinical trial confirms effectiveness of simple appetite control method". www.sciencedaily.com. 23 August 2010. Archived from the original on 7 July 2017. Retrieved 14 May 2017.
  45. ↑ Dubnov-Raz G, Constantini NW, Yariv H, Nice S, Shapira N (October 2011). "Influence of water drinking on resting energy expenditure in overweight children". International Journal of Obesity. 35 (10): 1295–1300. doi:10.1038/ijo.2011.130. PMID 21750519.
  46. ↑ Dennis EA; Dengo AL; Comber DL; et al. (February 2010). "Water consumption increases weight loss during a hypocaloric diet intervention in middle-aged and older adults". Obesity. 18 (2): 300–307. doi:10.1038/oby.2009.235. PMC 2859815. PMID 19661958.
  47. ↑ Vij VA, Joshi AS (September 2013). "Effect of 'water induced thermogenesis' on body weight, body mass index and body composition of overweight subjects". Journal of Clinical and Diagnostic Research. 7 (9): 1894–1896. doi:10.7860/JCDR/2013/5862.3344. PMC 3809630. PMID 24179891.
  48. ↑ Muckelbauer R, Sarganas G, Grüneis A, Müller-Nordhorn J (August 2013). "Association between water consumption and body weight outcomes: a systematic review" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition. 98 (2): 282–299. doi:10.3945/ajcn.112.055061. PMID 23803882. S2CID 12265434. Archived from the original (PDF) on 2020-02-08.
  49. ↑ Water, Constipation, Dehydration, and Other Fluids بایگانی‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine. Sciencedaily.com. Retrieved on 28 September 2015.
  50. ↑ Conquering Chemistry 4th Ed. Published 2008
  51. ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins; Charles William McLaughlin; Susan Johnson; Maryanna Quon Warner; David LaHart; Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-981176-0. OCLC 32308337.
  52. ↑ Naumann d'Alnoncourt, Raoul; Csepei, Lénárd-István; Hävecker, Michael; Girgsdies, Frank; Schuster, Manfred E; Schlögl, Robert; Trunschke, Annette (2014). "The reaction network in propane oxidation over phase-pure MoVTeNb M1 oxide catalysts" (PDF). Journal of Catalysis. 311: 369–385. doi:10.1016/j.jcat.2013.12.008. hdl:11858/00-001M-0000-0014-F434-5. Archived from the original (PDF) on 15 February 2016. Retrieved 14 January 2018.
  53. ↑ Hävecker, Michael; Wrabetz, Sabine; Kröhnert, Jutta; Csepei, Lenard-Istvan; Naumann d'Alnoncourt, Raoul; Kolen'Ko, Yury V; Girgsdies, Frank; Schlögl, Robert; Trunschke, Annette (2012). "Surface chemistry of phase-pure M1 MoVTeNb oxide during operation in selective oxidation of propane to acrylic acid" (PDF). Journal of Catalysis. 285: 48–60. doi:10.1016/j.jcat.2011.09.012. hdl:11858/00-001M-0000-0012-1BEB-F. Archived from the original (PDF) on 30 October 2016. Retrieved 14 January 2018.
  54. ↑ Kinetic studies of propane oxidation on Mo and V based mixed oxide catalysts (PDF). 2011. Archived (PDF) from the original on 20 December 2016. Retrieved 14 January 2018.
  55. ↑ Amakawa, Kazuhiko; Kolen'Ko, Yury V; Villa, Alberto; Schuster, Manfred E/; Csepei, Lénárd-István; Weinberg, Gisela; Wrabetz, Sabine; Naumann d'Alnoncourt, Raoul; Girgsdies, Frank; Prati, Laura; Schlögl, Robert; Trunschke, Annette (2013). "Multifunctionality of Crystalline MoV(TeNb) M1 Oxide Catalysts in Selective Oxidation of Propane and Benzyl Alcohol". ACS Catalysis. 3 (6): 1103–1113. doi:10.1021/cs400010q. Archived from the original on 22 October 2018. Retrieved 14 January 2018.
  56. ↑ "WHO Model List of EssentialMedicines" (PDF). World Health Organization. October 2013. Archived (PDF) from the original on 23 April 2014. Retrieved 22 April 2014.
  57. ↑ "{title}" 南水北调工程. Xinhua Net (in Chinese). 2002-12-27. Archived from the original on 2014-03-07. Retrieved 9 March 2014.
  58. ↑ Chang, Gordon G. (8 January 2014). "China's Water Crisis Made Worse by Policy Failures". World Affairs. Archived from the original on 23 ژوئیه 2019. Retrieved 23 November 2018.
  59. ↑ Davie, T. Fundamentals of hydrology, Routedage publication, london, 2002
  60. ↑ فرانسوی Société Publique de la Gestion de l'Eau
  61. ↑ ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ بیش از کمبود: قدرت، فقر و بحران جهانی آب، فصل اول، ص۳۳ بایگانی‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine
  62. ↑ بیش از کمبود: قدرت، فقر و بحران جهانی آب، فصل چهارم، ص۱۳۵ بایگانی‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine
  63. ↑ بیش از کمبود: قدرت، فقر و بحران جهانی آب، فصل اول، ص۴۳ بایگانی‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine
  64. ↑ Greenwood, Esther E.; Lauber, Thomas; van den Hoogen, Johan; Donmez, Ayca; Bain, Robert E. S.; Johnston, Richard; Crowther, Thomas W.; Julian, Timothy R. (2024-08-16). "Mapping safe drinking water use in low- and middle-income countries". Science (in English). 385 (6710): 784–790. doi:10.1126/science.adh9578. ISSN 0036-8075.
  65. ↑ هینلز، شناخت اساطیر ایران، ۷۲–۷۳.
  66. ↑ H. Van der Loos, 1965 The Miracles of Jesus, E.J. Brill Press, Netherlands page 599
  67. ↑ Dmitri Royster 1999 The miracles of Christ ISBN 0-88141-193-0 page 71
  68. ↑ «Gospel of John in Farsi (Persian) - Page 22». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مارس ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  69. ↑ «رهنمای فتاوا». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. ۱۱ مرداد ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳ آگوست ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  70. ↑ بلمکی، بهزاد - تقوایی، آزاده: هنر، اسطوره و کارکردهای آیینی در شکل‌گیری حمام. در: مجله «کتاب ماه هنر» آبان ۱۳۸۷ - شماره ۱۲۲. (از صفحه ۱۰۶ تا ۱۱۳).
  71. ↑ Waiora

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.