Memeldonado
eldonado • eldonisto
v • d • r

Memeldonado, privata aŭ aŭtora eldonado (foje nomata per la pejorativa termino "vanteca eldonado"), implikas la aŭtoron publikigantan libron aŭ alian enhavon sen la partopreno de tradicia eldonisto. La aŭtoro respondecas pri ĉiuj aspektoj de la procezo, kiu, en la kazo de libro, inkluzivas kovrildezajnon, formatadon, prezojn, distribuadon kaj merkatadon. La aŭtoro povas plenumi ĉi tiujn taskojn mem aŭ subkontrakti ilin parte aŭ tute al kompanio, kiu ofertas ĉi tiujn servojn.

La termino aplikiĝas al eldonaĵoj (libroj) kie al la aŭtoro estas aŭ rifuzita permeso publikigi sian aŭ ŝian manuskripton fare de establita eldonisto, kaj tial elektas respondeci pri kaj pagi por la publikigo mem, aŭ kie la aŭtoro elektas rezigni pri la ekstera redakcia gvidado kaj merkatiga helpo, kiujn eldonisto reprezentas, kaj mem prenas ĉiujn taskojn kaj iujn ajn profitojn.

Male al tradicia eldonado, en mem-eldonado la aŭtoro administras aŭ kontrolas la diversajn etapojn de la eldonprocezo, de la preparado de la teksto ĝis ĝia distribuado. Tio implicas pli grandan aŭtonomecon, sed ankaŭ alprenadon de teknikaj kaj organizaj respondecoj.

Ĉi tiun fenomenon faciligas ciferecaj platformoj (retejoj), kiuj konektas aŭtorojn kun eldonaj rimedoj kaj subtenas ciferecan eldonadon aŭ laŭmendan presadon. Kelkaj el ĉi tiuj platformoj estas veraj ciferecaj librovendejoj, kiuj provizas al aŭtoroj la ilojn por redakti, vendi kaj reklami sian verkon.

Memeldonado ne limiĝas al enmanaj libroj. Aliaj materialoj, kiel ekzemple e-libroj, pamfletoj kaj retejoj, estas ofte memeldonataj. Financado por la memeldonado de iuj el ĉi tiuj kulturaj produktoj ankaŭ akiriĝas per amasfinancado.

Pere la memeldona procezo por produkti antaŭ-presitaj libroj, gazetoj, kaj ĵurnaloj aĉeteblaj rekte de la leganto aŭ uzanto, eldonistoj povas produkti malalt-kostajn, antaŭ-publikajn kopiojn konataj kiel 'gale-provaĵo' por reklamaj celoj, kiaj generi reviziojn antaŭ publikigo. Galeprovaĵoj estas kutime faritaj tiom malmultekoste kiom eblas, ĉar ili ne estas intence vendotaj.

La termino memeldonado ne estu konfuzita kun "sendependa eldonisto" aŭ eldonejeto, ĉar en tiuj la aŭtoro de la eldonita verko ne estas la eldonisto.

Simile, mem-eldonado povas esti diskutata kaze de aliaj specoj de amaskomunikilaj produktadoj, kiel ekzemple muzikalbumoj aŭ mallongaj filmoj produktitaj kaj distribuitaj tute de ilia kreinto.

Memeldonado en la Esperanto-komunumo estas vigla kaj esenca fenomeno, kiu ebligas al aŭtoroj, muzikistoj kaj kreantoj disvastiĝi tutmonde sen dependi de tradiciaj eldonejoj. Pro la specifa kaj disa naturo de la esperantista publiko, memeldonado (libra, muzika kaj cifereca) havas apartajn avantaĝojn kaj defiojn.^[1]

Pro la specifa strukturo de la Esperanto-movado kaj la karakterizaĵoj de ĝia libro-merkato, memeldonado ludas historian kaj esencan rolon en la evoluo de la Esperanto-kulturo. Male al naciaj lingvoj, kie memeldonado ofte estas konsiderata alternativa vojo al grandaj komercaj eldonejoj, en Esperantujo ĝi grandaparte anstataŭas la mankantajn grandskalajn komercajn strukturojn.

Jam en la fruaj jardekoj de la Esperanto-movado, multaj aŭtoroj kaj tradukistoj devis mem pagi la kostojn por presi siajn verkojn, ĉar la tiamaj eldonejoj havis limigitajn rimedojn. Post la apero de la interreto kaj precipe en la 21-a jarcento, la procezo radikale demokratiiĝis. La tradiciajn formojn de memeldonado (ofseta preso financita de la aŭtoro mem) grandparte anstataŭis ciferecaj alternativoj.

Nuntempe, esperantlingvaj kreantoj profitas de tutmondaj platformoj por memeldonado:

• Libroj laŭmende (angle Print-on-Demand): Servoj kiel Amazon KDP (Kindle Direct Publishing) kaj Lulu ebligas al aŭtoroj publikigi paperajn librojn sen antaŭpagoj. La libroj estas presataj kaj sendataj nur kiam kliento faras mendon, kio forigas la financan riskon de grandaj nevenditaj stokoj.
• Elektronikaj libroj: La disvastiĝo de formatoj kiel EPUB kaj PDF faciligis la tujan atingon de la tutmonda, disa esperantistaro sen la altaj kostoj de internacia poŝta sendado.
• Muziko: En la muzika kampo, platformoj kiel Bandcamp kaj SoundCloud ebligas al sendependaj muzikistoj distribui siajn verkojn rekte al la aŭskultantaro, preterpasante tradiciajn eldonejojn (kiel Vinilkosmo).

Memeldonado en la Esperanto-komunumo havas plurajn specifajn trajtojn:

• Manko de redakta filtrilo: Ĉar la verkoj ne trapasas la elekton de eldoneja komitato, la kvalito de la tekstoj (kaj enhave kaj lingve) tre varias. Pro tio, multaj memeldonantoj libervole kunlaboras kun spertaj esperantistoj por lingva reviziado antaŭ la publikigo.
• Distribuo: Kvankam interretaj platformoj atingas la tutan mondon, la fizika distribuo al la tradiciaj Esperanto-libroservoj (ekzemple de UEA aŭ ĝiaj landaj asocioj) restas defio, ĉar la aŭtoro mem devas zorgi pri la loĝistiko kaj podetalaj rabatoj.
• Ideala celo: Granda parto de la memeldonitaj verkoj (precipe en formato de liberaj e-libroj aŭ sub permesiloj Creative Commons) ne celas financan profiton, sed reprezentas kulturan kontribuon al la lingvo.